UL. ŁAZIENNA – BROWAR MIEJSKI

Adres : ul. Łazienna - BROWAR MIEJSKI

   W 1812 roku Gmina Mława podjęła decyzję o wybudowaniu browaru miejskiego przy ul. Łaziennej ( dzisiejsza ul. Browarna ) na działce pod numerem 253. Ze względu na brak środków finansowych w kasie miasta browar podjął się wybudować za własne pieniądze jeden z bogatszych mieszkańców Mławy Leonard Nacikowski. W zamian za to rada miasta postanowiła wypuścić mu browar na sześć lat wraz z prawem propinacji. Po tym okresie browar miał stać się własnością miasta. Kontrakt na budowę browaru zawarty został 11 września 1812 roku.

Treść kontraktu : „Działo się w Mławie w kamienicy pod liczbą 158 przy ul. Warszawskiej dnia 11.09.1812 roku przede mną urodzonym Kazimierzem Majewskim jego królewskiej mości pisarzem aktowym powiatu mławskiego w kamienicy wyżej w akcie wyrażonej zamieszkałym i w niej urzędowanie pełniącym osobiście stawili się wielmożny Kacper Krokwiński burmistrz, szlachetni ichmoście panowie Antoni Rumianowski, Józef Więckowski ławnicy przy urzędzie burmistrza, Jan Wielgolawski, Antoni Smulski, Jan Gułajski, Michał Kącki, Antoni Konopka radcy przy policji miasta Mławy tu w Mławie wszyscy mieszkający obywatele. Kowalski Jan patron przy sądzie pokoju powiatu mławskiego i Jana Wittenberga dozorcy przy komorze celnej mławskiej, burmistrz, ławnicy i radcy miasta tego uchwaliwszy pomiędzy sobą i zgromadzeniem cechu orackiego, w którego imieniu czynią na wyufundowanie dla wygody miasta browaru. Miejsce przy zdroju na gruncie orackim i pod tegoż inspekcją będącym a do całości miasta należącym pod dworem starościeńskim sytuowany przeznaczają.”

Ściany zewnętrzne browaru od wschodu i zachodu zostały wykonane z kamienia polnego natomiast szczyty wystawione były w mur pruski. Wszystko zostało przykryte dachem pokrytym dachówką. Browar miał długość 118 stóp (35,14 m), szerokość 36 stóp (10,72 m), ściany zewnętrzne miały grubość 2 stóp (0,58 m) a wewnętrzne 1 stopy (0,29 m). Przy browarze od strony północnej postawiono również figurkę. Prace budowlane wykonali: mularz Walter, cieśla Adam Żebrowski, ślusarz Fryderyk Zazimowski, zdun Karol Reich, szklarz Lewin Marek i stolarz Bekman natomiat wyposażenie browaru wykonali: bednarz Markowski, młynarz Pestlewski oraz mielczarz Gotlieb Hendel. Przy browarze dodatkowo została wykopana studnia. Koszt budowy browaru miejskiego wyniósł 18152 złp.

Po wybudowaniu browaru w 1818 roku zgodnie z wcześniejszą umową rada miasta wypuściła go Nacikowskiemu na sześcioletnią dzierżawę również propinacja na piwo przez sześć lat należała tylko do niego i nie można było sprowadzać obcego piwa do miasta. Wyjątkiem była karczma należąca do dóbr narodowych tak zwana misjonarska. W browarze było wytwarzane piwo dubeltowe i ordynaryjne. W słodowni odbywał się proces słodowania zboża, czyli kiełkowania. Proces słodowania uznawany był za zakończony, gdy nasiona splatały się ze sobą korzonkami. Dalej w warzelni piwa następowało gotowanie brzeczki z chmielem w kotle warzelnym. Do ugotowanej brzeczki dodawano drożdże i poddawano fermentacji w celu otrzymania gotowego piwa. Warzenie piwa odbywało się w warzelni piwa a towarzyszące mu procesy fermentacji oraz dojrzewanie piwa w piwnicy piwnej.

W 1826 roku przy browarze została wykonana nowa studnia z pompą, gdyż wcześniejsza zawaliła się a woda z niej nie nadawała się do fabrykacji piwa. Wykonawcą nowej studni był Kazimierz Królewiecki. W nocy z 14 na 15 lutego 1827 roku mocny wiatr uszkodził znacznie dach na browarze. Reperację dachu za kwotę 692 złp wykonał Marek Wułek Mławskiewicz. Pod koniec marca 1831 roku przechodzące przez Mławę powstańcze wojsko polskie pod dowództwem pułkowników Kazimierza Oborskiego i Godlewskiego zabrało z browaru 120 beczek dębowych. W marcu 1837 roku zgodnie z kontraktem Marek Wułek Mławskiewicz wykonał dla browaru dwie kadzie, rurę do słodu oraz dwie rynny.

1841 - plan części miasta z widocznym browarem i figurką przy ul. Łaziennej

W 1839 roku ukazały się pierwsze oznaki popękania ścian budowli browaru w szczycie od strony północnej i od strony zachodniej frontowej. W dniu 18 sierpnia w następstwie tych pęknięć część muru ściany frontowej zawaliła się. Dzierżawca aby zapobiec dalszej ruinie wstawił pod belki podpory wstrzymujące ciężar dachu. W trzy dni później w nocy z 21 na 22 sierpnia z niewyjaśnionych przyczyn wybuchł pożar niszcząc drugą połowę browaru. Browar był nieużytkowany od 19 sierpnia 1839 roku do 1 listopada 1840 roku. Część muru browaru spoczywała na gruncie rzadkim piaszczystym i bez dostatecznych fundamentów i to zapewne było przyczyną zawalenia się ściany frontowej od strony zachodniej. Browar został naprawiony przez Marka Wułka Mławskiewicza a w 1842 roku Lewin Berkowicz wykonał reperację kotła w parowarze. Od 1840 roku budowniczy browaru miejskiego Leonard Nacikowski otrzymał wsparcie finansowe od miasta za to, że dzierżawa przez sześć lat browaru nie pokryła kosztów jego wybudowania co doprowadziło go do ubóstwa. Browar skutkiem nadzwyczajnej burzy i wiatru w dniu 4 maja 1853 roku przez zerwanie dachu i obaleniu ściany znacznemu uległ zniszczeniu a od początku 1854 roku jako nieprzydatny do użytku nie mógł być wydzierżawiany zwłaszcza, że od roku 1845 to jest przez czas dzierżawy Olszewskiego i Mostowskich piwo wyrabiane w nim nie było i tylko dzierżawcy wyrabiane w swoich dobrach piwo do Mławy sprowadzali.

Dzierżawcami browaru miejskiego byli :

Leonard Nacikowski                   24.06.1818 – 23.06.1824

Marek Wułek Mławskiewicz      24.06.1824 – 31.12.1825

Paweł Grąbczewski                    01.01.1826 – 31.12.1831

Marek Wułek Mławskiewicz     01.01.1832 – 31.12.1844

Antoni Olszewski                       01.01.1845 – 07.09.1845

Michał Mostowski                      08.09.1845 – 31.12.1847

Edmund Mostowski                   04.04.1849 – 31.12.1853

W 1848 roku piwo do Mławy było sprowadzane z browaru w Opinogórze (182 beczki) i browaru z Kluszewa (105 beczek).

Plan z 1861 roku z widocznym browarem przy ul. Łaziennej

Zniszczony i opustoszały browar został rozebrany prawdopodobnie w drugiej połowie lat sześćdziesiątych XIX wieku. W 1864 roku były już wysyłane prośby do Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych na wyrażenie zgody na sprzedaż browaru pod rozbiórkę oraz kotła miedzianego, który w nim pozostał. Sprzedaż miała się odbyć poprzez licytację a plac, na którym stał browar miał być wypuszczony w wieczystą dzierżawę.