UL. NARUTOWICZA 6

Adres : ul. Narutowicza 6

  Pod koniec XVIII wieku w latach 1797-98 za rządów pruskich na placu zwanym Nowym Rynkiem przy ul. Poświętnej (obecnie ul. Narutowicza) został wybudowany dom z przeznaczeniem na ewangelicką szkołę normalną (normalschule). Był to parterowy murowany budynek z lukarnami po obu stronach na kamiennej podmurówce. Szkoła zajmowała dwie sale oddzielone od siebie ścianą z tarcic. W niedzielę i święta ścianę tą usuwano i w ten sposób otrzymywano jedną dużą salę do odprawiania nabożeństwa.

  W latach 1806-07 budynek służył wojskom napoleońskim jako magazyn żywności, który później został przeniesiony do Tokar, natomiast w 1812 roku dla mających przybyć do Mławy wojsk bawarskich zaistniała gwałtowna potrzeba zbudowania dla nich piekarń. Na rozkaz ówczesnego podprefekta powiatu mławskiego Karola Stryjeńskiego zarekwirowano 25000 sztuk cegły, które wcześniej zgromadził na swojej pustej działce przy rynku Leonard Nacikowski. Wcześniej jego dom uległ spaleniu podczas pożaru w 1809 roku. Z zabranej cegły zbudowano zaraz jeden piec w sali budynku, w którym mieściła się wtedy szkoła publiczna żeńska oraz cztery piece piekarnicze i kilka kuchni na placu obok szkoły.

 

Oddział bawarski rozbił zapewne swój obóz na Nowym Rynku. Po opuszczeniu Mławy przez wojska piecami opiekowała się miejscowa policja. W 1816 roku piece i kuchnie zewnętrzne rozebrano aby zbudować łaźnię dla wojska cesarsko-rosyjskiego. Cegły z rozebranego pieca w budynku szkolnym, użyto do wymurowania ściany przegradzającej salę podłużnie od strony zachodniej. Ściana ta miała 16 łokci długości, 6,5 łokcia wysokości i grubości 1 łokcia na jej zbudowanie wykorzystano 4500 sztuk cegły. W 1813 roku do budynku wróciła szkoła ewangelicka a w 1834 roku władze miasta z burmistrzem Wojciechem Staszewskim na czele zabrały dom ewangelikom i po wyremontowaniu umieściły w nim przeniesioną z Żuromina szkołę obwodową. W zamian za ten budynek ewangelicy otrzymali salę na piętrze w ratuszu na szkołę i odprawianie nabożeństw. Większość ewangelików była przeciwna przeniesieniu szkoły do ratusza, gdyż w tym czasie znajdował się w nim na parterze jak to nazwali ewangelicy „szynk trunków ordynaryjnych” a w piwnicach areszt miejski. Dlatego miasto wynajęło lokal w domu przy ul. Płockiej 72 z przeznaczeniem na szkołę ewangelicką. Wracając do szkoły obwodowej to była ona 4-klasowa i uczęszczała do niej młodzież drobnej szlachty, chłopów oraz mieszczan z Mławy i pobliskich miasteczek.

W okresie funkcjonowania szkoły powiatowej jej kolejnymi inspektorami byli :   

    Wrześniewski  Walenty   ( 1834-47 ) ,

    Świderski  Wincenty        ( 1847-62 ) ,

    Zieliński  Aleksander       ( 1862-69 ) .

Do grona nauczycieli szkoły należeli :

Świderski Wincenty   (1834-47) ( j. łaciński ; j. niemiecki ; śpiew kościelny ) ,

Jastrzębski Konstanty (1834-50) ( matematyka ). W 1850 r. został przeniesiony do szkoły realnej w Szczebrzeszynie. ,

Ziemnicki Franciszek   (1834-39+) ( j. polski ) ,  

Truss Alojzy   (1834-37) ( j. łaciński ) ,

Ikonników Piotr   (1834-35) ( j. rosyjski ) ,

ks. Smoliński Paweł   (1834-39) ( religia rzym.-kat. ) ,

ks. Jabłoński Tomasz   (1839-62+) ( religia rzym.-kat. ) ,

Miłkowski Konstanty   (1839-46) ( kaligrafia ; rysunki ) ,

Gryszczyński Michał   (1839-41) ,

Orzeszko Ludwik   (1839-41) ,

Kuczyński Jan   (1839-40) ,

Posnikow Piotr   (1841) ( j. rosyjski ) ,

Przystanowski Pantaleon   (1842-43) ( j. rosyjski ) ,

Berleński Maciej  (1842-49) ( j. polski ). W 1849 r. został przeniesiony do szkoły powiatowej w Lublinie. ,

Tomaszewski Franciszek  (1842-51) ( geografia ; historia ). W 1851 r. został przeniesiony do gimnazjum w Warszawie. ,

Aleksandrowski Piotr  (1843-45) ( j. rosyjski ) ,

Sikorski Andrzej   (1846) ,

Nawrocki Walerian  (1849-55). W 1849 r. przybył z gimnazjum gubernialnego w Płocku, a w 1855 r. został przeniesiony do szkoły wyższej realnej w Kielcach. ,

Solms Edward   (1849-63+). W 1849 r. przybył ze szkoły powiatowej w Rawie. ,

Ławrentiew Piotr  (1849-50) ( j. rosyjski ). W 1950 r. został przeniesiony do szkoły powiatowej w Sieradzu. ,

Solecki Tomasz   (1849-61) ,

Czajkowski Józef  (1849-62) ( kaligrafia ; rysunki ). W 1862 r. został przeniesiony do szkoły powiatowej w Łomży. ,

Wagner Tadeusz Jan  (1850-56) ( matematyka ). W 1856 r. został przeniesiony do szkoły powiatowej nr 3 w Warszawie. ,

pastor Manitius Karol Gustaw  (1850-52) ( religia ewang. ) ,

Szeremetiewski Dymitr  (1850). W 1850 r. przybył ze szkoły powiatowej w Sieradzu i w tym samym roku został przeniesiony do gimnazjum w Tyflisie. ,

Ćwierczakiewicz Aleksander  (1851-61). W 1851 r. przybył z gimnazjum realnego w Warszawie. ,

Bocheński Hipolit  (1850-56). W 1856 r. został przeniesiony do gimnazjum gubernialnego w Lublinie. ,

Drzewiecki Szymon  (1852-69+) ( j. polski ; śpiew ) ,

Zaleski Jakób  (1855-58). W 1855 r. przybył jako kandydat z cesarskiego uniwersytetu w Moskwie, a w 1858 r. został przeniesiony do szkoły powiatowej nr 3 w Warszawie. ,

Malicki Marian  (1855). W tym samym roku został przeniesiony do szkoły powiatowej realnej w Płocku. ,

ks. Stabnikow Włodzimierz  (1855-62) ( religia prawosławna ) ,

Sumiński Jan  (1856-69) ( fizyka ; matematyka ). W 1856 r. przybył ze szkoły powiatowej nr 3 w Warszawie. ,

Krawczenko Dymitr  (1856) ( j. rosyjski ) ,

Fiszer Mikołaj  (1857-62) ( j. rosyjski ). W 1857 r. przybył z instytutu szlacheckiego w Warszawie, a w 1862 r. został przeniesiony do gimnazjum w Pińczowie. ,

Dłużniewski Wiktor  (1858-69) ( filologia ; historia ). W 1858 roku przybył ze szkoły powiatowej realnej niemiecko-rosyjskiej w Łodzi. ,

pastor Rosenberg   (1858) ( religia ewang. ) ,

pastor Lembke Kazimierz  (1861-62) ( religia ewang. ) ,

Kamieński Sebastian  (1862) ( geografia ; historia ). W tym samym roku został przeniesiony do szkoły powiatowej specjalnej w Końskich. ,

Łypaczewski Józef  (1862) ( kaligrafia ; rysunki ). Przybył ze szkoły powiatowej w Łomży. ,

ks. Kruszewski Kalikst   (1862-65) ( religia rzym.-kat. ). W 1865 roku odszedł ze szkoły na własne żądanie. ,

Aspis Bogumił  (1862) ( j. polski ). Przybył do szkoły jako stypendysta uniwersytetu St. Petersburskiego. W tym samym roku został przeniesiony do gimnazjum w Suwałkach. ,

Świrski Łukasz   (1862) ,

Zieliński Aleksander  (1862-69) ( filologia ; historia ). W 1862 roku przybył z gimnazjum w Piotrkowie. ,

Lubowidzki Jan  (1862-63) ( filologia ; historia ). W 1862 r. przybył ze szkoły powiatowej w Mariampolu. ,

Rosiński Stanisław  (1862-69) ( filologia ; historia ). W 1862 r. przybył ze szkoły powiatowej w Sieradzu. ,

Pisarzewski Piotr   (1862-63) ( fizyka ; matematyka ). W 1862 r. przybył ze szkoły powiatowej przy ul. Freta w Warszawie,  a w 1863 r. został przeniesiony do gimnazjum w Łomży. ,

Puzyna Jan  (1862-68+) ( kaligrafia ; rysunek ) ,

Stępniewski Tymoteusz   (1863) ,

Stopelle  Feliks   (1863-65) ( fizyka ; matematyka ) ,

Klim Euzebiusz   (1865-69). W 1865 r. przybył do szkoły jako kandydat uniwersytetu Dorpackiego. ,

Cwietków Mikołaj   (1866) ( j. rosyjski ). W tym roku przybył do szkoły z korpusu kadetów w Moskwie. ,

ks. Świdwiński Mateusz   (1867-69) ( religia rzym.-kat. ) ,

Opacewicz Dymitr   (1869) ( j. rosyjski ) ,

Gibasiewicz Bolesław  (1869) .

Świadectwo szkolne Antoniego Pukszty z 1846 roku.

   

W 1863 roku, jak podaje „Dziennik Powszechny” na mocy nowej ustawy szkoła powiatowa została przemianowana z 4-klasowej na 5-klasową, jednak ze względu na niewystarczający lokal szkoły, do której uczęszczało 134 uczniów, gdzie biblioteka szkolna, kancelaria i mieszkanie murgrabiego mieściły się w czterech izbach na dole i dwóch pokojach na poddaszu brak było możliwości utworzenia piątej klasy. W dniu 18 czerwca 1869 roku Ministerstwo Oświecenia Narodowego wydało zarządzenie, według którego od dnia 1 sierpnia 1869 roku zostają zamknięte szkoły powiatowe w Wieluniu, Łęczycy i Mławie. Do budynku po szkole powiatowej został przeniesiony areszt detencyjny, który wcześniej mieścił się również na Zielonym Rynku tylko od strony ul, Krzynowłodzkiej.

  Areszt mieścił się w tym budynku do 1873 roku, kiedy to urządzono nowe więzienie w budynku poklasztornym na Starym Rynku. Od 1873 roku dom ten staje się siedzibą dwóch szkół. Pierwsza była szkołą 1-klasową początkową dla chłopców, którą prowadził Grzegorz Karnauchow. Drugą wyższego stopnia 2-klasową miał pod swoją opieką Antoni Gronwald. Obaj prowadzili w tych szkołach naukę, a do szkół tych uczęszczało około 50 dzieci. Szkoły funkcjonowały w tym budynku do wybuchu pierwszej wojny światowej. Na początku wojny Niemcy zajęli budynek na magazyn.

  W 1917 roku do budynku wraca szkoła, tym razem jest to 2-klasowa szkoła początkowa nr 3, w której nauczali : Aleksander Kruszewski i Janina Kielasz. Szkoła ta istniała do 1920 roku. W latach 1920-30 mieściła się w nim kolejna szkoła powszechna nr 1, której w 1925 roku inspektor szkolny miasta Mławy zmienił numer na siódmy. W następnym okresie lokal przejmuje przedszkole nr 2. W 1936 roku zarząd miasta otwiera w tym budynku Miejski Ośrodek Zdrowia, którego kierownikiem został dr Michał Łojewski a w 1938 roku postanawia przebudować dom i urządzić w nim nowoczesny ośrodek zdrowia i stację opieki nad dzieckiem i matką.

Projektowana elewacja północna budynku (ze zbiorów Archiwum Państwowego w Warszawie oddział w Mławie)

  Prace budowlane zaczęto w 1939 roku zburzono częściowo ściany z powodu nadbudowy piętra. Sam projekt przebudowy ośrodka wykonał inżynier-architekt z Warszawy Marcin Heyman. Przebudowa kosztowała 20.000 zł i finansowana była z Funduszu Pracy. Przebudowę budynku przerwał wybuch drugiej wojny światowej. Do tego czasu zdołano nadbudować piętro i pokryć dach blachą. Obecnie w tym budynku mieści się MOPS.